काठ्माडौँ- हालैको विनाशकारी बाढीमा एक हजार ४०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गएपछि नेपालले भविष्यमा बाढीको जोखिम कम गर्न चार वटा जोखिमपूर्ण हिमतालको पानी निकाल्ने योजना अघि बढाएको छ।

समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार बालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारले चालु आर्थिक वर्षमै थुलागी, लोअर वरुण, लुमडिङ त्सो र होङ्गु-२ हिमतालमा विस्तृत अध्ययन तथा डिजाइनको काम सुरु गर्ने भएको छ। यी हिमताल चार हजार ५० मिटरदेखि पाँच हजार ४८३ मिटर उचाइमा छन्। संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम र अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्रले सन् २०२० मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा यी हिमताल नेपालका सम्भावित खतरनाक हिमतालमध्ये रहेको उल्लेख छ।

नयाँ परियोजनाको निरीक्षण गरिरहेको सरकारी अनुसन्धान केन्द्रका विज्ञ सुवास तुलाधरका अनुसार हिमतालको प्राकृतिक बाँध फुट्ने जोखिम न्यूनीकरण गर्नु र तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको खतरा कम गर्नु नै यस परियोजनाको मुख्य उद्देश्य हो।

‘हाम्रो उद्देश्य तालहरूले आफ्नो प्राकृतिक बाँध भत्काउने जोखिम कम गर्नु र तल्लो क्षेत्रमा बाढीको जोखिम घटाउनु हो,’ उनले भने।

योजना अनुसार हिमतालको पानी नहरमार्फत नजिकका नदीमा नियन्त्रित रूपमा बगाइनेछ। पानी निकासका लागि गेटसहितका संरचना बनाइनेछन्। तर उच्च उचाइमा लामो समयसम्म काम गर्नुपर्ने भएकाले कामदारले स्वास्थ्य जोखिमसँगै अचानक बाढीको जोखिम पनि सामना गर्नुपर्नेछ।

विस्तृत अध्ययनपछि हिमतालको पानी निकाल्ने वास्तविक काम सुरु हुनेछ। जल विज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक सञ्जीव बरालका अनुसार यो काम पूरा हुन ६ वर्षसम्म लाग्न सक्छ।

करिब पाँच करोड अमेरिकी डलर लागतको परियोजनामा हरित जलवायु कोष, संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम र नेपाल सरकारको लगानी रहनेछ। परियोजनाअन्तर्गत हिमतालको अवस्थाबारे जानकारी लिन सेन्सर जडान गर्ने, बाढी पूर्वानुमान तथा पूर्वसूचना प्रणाली बनाउने र तल्लो क्षेत्रमा रहेका समुदायलाई सम्भावित जोखिमका लागि तयार पार्ने काम पनि हुनेछ।

नेपालले यसअघि पनि जोखिमपूर्ण हिमतालको पानीको सतह घटाउने काम गरिसकेको छ। सन् २००० मा त्सो रोल्पा हिमतालको पानीको सतह करिब तीन मिटर घटाइएको थियो। त्यसपछि सगरमाथा क्षेत्रको इम्जा हिमतालको पानीको सतह पनि घटाइएको थियो।

हालैको बाढीले हिमताल तथा हिमनदीबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमलाई थप उजागर गरेको छ। अगस्टमा नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा हिमनदी भत्किएपछि पहिरो र अचानक आएको बाढीले ठुलो क्षति पुर्‍याएको थियो। घटनापछि सीमा क्षेत्रमा अझै पाँच हजारभन्दा बढी मानिसको खोजी भइरहेको छ।

नेपालमा हालसम्म ११२ शव पहिचान गरी परिवारलाई बुझाइएको छ भने पाँच हजार २८५ जना बेपत्ता छन्। चीनतर्फ ४३ जनाको मृत्यु भएको र ५१९ जना बेपत्ता रहेको त्यहाँका सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। दुवै देशको तथ्यांक जोड्दा मृतकको संख्या करिब एक हजार ५०० र बेपत्ता हुनेको संख्या करिब पाँच हजार ८०० पुगेको छ।

हिमनदी तथा हिमताल विज्ञ समज्वल रत्न बज्राचार्यले हिमतालको पानीको सतह तीन मिटर घटाउँदा जोखिम उल्लेख्य रूपमा कम हुने बताए। उनका अनुसार हिमतालहरू तीव्र रूपमा बढिरहेका छन् र भूकम्प, हिमपहिरो, मौसम तथा मानव गतिविधिका कारण जुनसुकै बेला फुट्न सक्ने जोखिम छ।

नेपालमा पछिल्ला चार दशकमा करिब २६ वटा हिमताल विस्फोटबाट आएका बाढीका घटना भएका छन्। तापक्रम बढ्दै जाँदा हिमालयका हिमनदी पग्लिने क्रम बढेको र त्यसले अस्थिर हिमतालको जोखिम पनि बढाएको विज्ञहरूले बताएका छन्। एजेन्सीको सहयोगमा